Հայ վիշտը
1879
Գիտեմ, խեղճ հային չեն տալ Հայաստան,
Մեզ ազգ կազմելու ամենքն են խափան,
Նախանձ, քեն և ահ տիրել է հոգին
Դեպի հայերուս շատ ու շատ ազգին։
Թե թուր վերցնեինք՝ մեզ պիտ մորթեին,
Ոչ ոք պիտ ելներ պաշտպան խեղճ հային.
Երբոր լուռ կեցանք մենք խոհեմաբար,
Ասին. «Մեռել եք հոգեպես իսպառ»։
Ի՞նչ անենք ուրեմն, ինչպե՞ս փըրկըվինք,
Մեզ հալածողեն մենք որտե՞ղ փախչինք.
Հայության անվան խարանած կընիք։
Հայի ճակատին կոխել են մարդիկ։
Վեց հարյուր տարի մենք կիսակենդան՝
Կըսողանք տրորած ճըճուի նըման,
Փոխան շիջելու նախանձը մարդոց՝
Սաստկացավ, ավաղ, զերդ հըրդեհ ու բոց։
Կուզեն որ հայքըս մեր սուրբ հավատքեն
Հրաժարվինք, ինչպես մահացու մեղքեն,
Մեր լեզուն, մեր ծեսք՝ նըշանք ազգության,
Երբեք չըհիշվին ի մեջ մարդկության։
Կըրնա՞մ ուրանալ ես իմ պապերուս,
«Մորդ ատե՛»- խրատել հարազատ որդուս,
Իմ ձեռքով պըղծել իմ սուրբ ավազան,
Ազգուրացն, ասե՛ք, չէ՞ վայրի գազան։
Ինչպե՞ս կը կըրնամ ես տալ մոռացման
Քո սուրբ հիշատակն, Մամիկոն Վարդան։
Ո՞ր ազգի պատմիչք չորս-հինգ հատ ցուցին
Նըման մեր անմահ Ղևոնդ Երեցին։
Չէ՛, անհընար է ազգեն հրաժարվել,
Ինչպես որ միսը ոսկորեն բաժնել.
Սինլըքոր կըմնամ, ըստոր ու ատած,
Բայց ես չեմ լինիլ երբեք ազգուրաց։
Գիտեմ, խեղճ հային չեն տալ Հայաստան,
Մեզ ազգ կազմելու ամէնքն են խափան,
Նախանձ, քէն ու ահ տիրել է հոգին
Դէպի հայերուս շատ ու շատ ազգին։
Թէ թուր վերցնէինք՝ մեզ պիտ մորթէին,
Ոչ ոք պիտ ելնէր պաշտպան խեղճ հային.
Երբոր լուռ կ՚եցանք մենք խոհեմաբար,
Ասին. «Մեռել էք հոգեպէս իսպառ»։
Ի՞նչ անենք ուրեմն, ինչպէ՞ս փըրկուինք,
Մեզ հալածողէն մենք որտե՞ղ փախչինք,
Հայութեան անուան խարանած կընիք,
Հայի ճակատին կոխել են մարդիկ։
Վեց հարիւր տարի մենք կիսակենդան՝
Կը սողանք տրորած ճըճուի նըման,
Փոխան շիջելու նախանձը մարդոց՝
Սաստկացաւ, աւա՜ղ, զերդ հրդեհ ու բոց։
Կ՚ուզեն որ հայքըս մեր սուրբ հաւատքէն
Հրաժարուինք, ինչպէս մահացու մեղքէն,
Մեր լեզուն, մեր ծէսք՝ նշանք ազգութեան,
Երբեք չյիշուին ի մէջ մարդկութեան։
Կըրնա՞մ ուրանալ ես իմ պապերուս,
«Մօրդ ատէ՛» — խրատել հարազատ որդուս,
Իմ ձեռքով պըղծել իմ սուրբ աւազան,
Ազգուրացն, ասէ՛ք, չէ՞ վայրի գազան։
Ինչպէ՞ս կը կըրնամ ես տալ մոռացման
Քո սուրբ յիշատակն, Մամիկոն Վարդան։
Ո՞ր ազգի պատմիչք չորս-հինգ հատ ցուցին
Նըման մեր անմահ Ղեւոնդ Երէցին։
Չէ՛, անհնար է ազգէն հրաժարուել,
Ինչպէս որ միսը ոսկորէն բաժնել.
Սինլքոր կը մնամ, ստոր ու ատած,
Բայց ես չեմ լինիլ երբեք ազգուրաց։